سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

735

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

فهرست كتب چاپ‌شدهء شيعه را كه از آن چاپخانه مىتوان تهيه كرد ، افزوده بود . در آن فهرست ، دو نام زير وجود داشت كه عينا نقل مىشود : انوار الهدى اردو ، تصنيف مولوى شيخ احمد اثنى عشرى ، نجم الهدى اردو بجواب اسرار الهدى ، تأليف مولوى نجم الدّين حسين . مؤلف جواب هر جمله را از كتب اصل تسنن داده است . من « صراط مستقيم » و « نجم الهدى » هر دو كتاب را دارم . نجم الهدى در سال 1311 ه در چاپخانهء دبدبه حيدرى در آگره چاپ شد و آن كتاب در سال 1893 م در اجمير به اتمام رسيد . مؤلف آن خان بهادر سيد نجم الحسن نقوى الجائسى ، بازرس راجپوتانه بود . در آغاز آن نوشته شده كه سيد جوهر على ، از اهل تسنن ، اسرار الهدى را در رد اهل تشيع نوشت و اين ، جواب آن است . ( نجم الهدى مشتمل بر 274 + 4 صفحه است ) . الذريعة ( ج 1 ) و طبقات اعلام الشيعة ( ج 2 ) ، انوار الهدى را تأليف شيخ احمد ديوبندى دانسته‌اند و نيز در الذريعة ( ج 21 ) ضمن معرفى معيار الهدى فى رد اظهار الهدى مىنويسد كه اظهار الهدى تأليف يك نفر از اهل تسنن در جواب انوار الهدى است . افتخار على نيز در جواب آن ، معيار الهدى را تأليف كرد . در اينجا يادآور مىشود كه ابتدا مولوى جهانگير خان شكوه‌آبادى در جواب معيار الهدى ، يك رساله نوشت و سپس رسالهء ديگرى با عنوان « تذكرة الخلفا المعروف به اخبار الهدى » چاپ و منتشر كرد . بعدا در جواب اين مولوى ، افتخار على « تنوير الهدى » را نوشت كه جلد اول آن در 6 شعبان 1314 ه ق به اتمام رسيد و چاپخانهء يوسفى در دهلى آن را در 98 صفحه به سال 1316 ه ق به چاپ رساند . جناب شيخ احمد ديوبندى هم در جواب اظهار الهدى ، « شمس الضحى لرد اظهار الهدى » را نوشت كه در چاپخانهء يوسفى دهلى در 348 صفحه به تاريخ اوت 1900 م چاپ و منتشر شد . در اين كتاب ، مؤلف را مرحوم و مغفور اعلى اللّه مقامه نوشته است . در پايان كتاب مرحوم سيد ذاكر حسين ، « ترجمهء نهج البلاغة » ، با عنوان « نيرنگ فصاحت » آگهى تبليغ كتابهاى بسيارى است كه در آن فهرست عناوين انوار الهدى در يك صفحه و نيم آمده است . از اين فهرست برمىآيد كه مرحوم شيخ احمد ديوبندى پس از اختيار مذهب تشيّع ، مسائل امامت و خلافت و بطلان تسنن را در اين كتاب تأليف كرده است . در آخرين صفحهء آن نوشته كه مولوى جهانگير خان در رد انوار الهدى ، ابتدا اظهار الهدى را نوشت و سپس براى تكميل آن ، بدر الدجى را تأليف كرد . در جواب اين دو كتاب ، شيخ احمد ديوبندى شمس الضحى را نوشت . در خود مطلع انوار پس از دو صفحه ، در تأليفات علامه هندى سيد احمد ، از كتابى با عنوان « ازهار الهدى در رد اسرار الهدى » نام مىبرد كه از آن برمىآيد اسرار الهدى ، تأليف اهل تسنن بوده است . 2 - در مطلع انوار نام دوّمين تأليف شيخ احمد ديوبندى ، بدر الدجى ذكر شده است ، ولى مولوى امير الدّين در كتابش با عنوان فلك النجاة ، بدر الدجى را در شمار كتابهاى اهل تسنن ، تأليف مولوى جهانگير خان شكوه‌آبادى ، آورده است . ( ر . ك : فلك النجاة ، ج 2 ، چاپ دوم ، سال 1369 ه ق / 1950 م ) يادداشت : نام مؤلف نجم الهدى در خود كتاب ، سيد نجم الحسن نقوى نوشته شده ، ولى در آگهى تبليغ كتاب صراط مستقيم ، سيد نجم الدّين حسين است و در الذريعة ( ج 24 ) ، فقط نجم الدّين آمده است . به نظر نگارنده ، امكان ندارد شخص مزبور ، اول معروف به سيد نجم الدّين حسين باشد ، ولى پس از اختيار مذهب تشيّع ، نامش را سيد نجم الحسن گذاشته باشد . احمد - شيخ ، شروانى يمنى ص 98 در شمار تصانيف وى از دو كتاب منهج البيان ( عربى ، چاپى ) و الشافى فى العروض و القوافى ياد شده ، كه به نظر مىرسد اشتباه در كتابت رخ داده است . نام كتاب بايد منهج البيان الشافى فى علمى العروض و القوافى ( عربى ، چاپى ) باشد ( الذريعة ) .